Pan-Art Witraże

 

 

        Od 2004 roku Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki publikuje kolejne tomy z serii Tradycja Mazowsza. Są to monograficzne opracowania prezentujące walory historyczne i etnograficzne powiatów województwa mazowieckiego. Docelowo planowane jest wydanie 38 tomów, odpowiadających liczbie powiatów w województwie mazowieckim.

        W publikacjach z serii Tradycja Mazowsza Czytelnicy odnajdą opisy najwartościowszych elementów dziedzictwa kulturowego, przypomnienie wydarzeń historycznych, uwagi dotyczące współczesnych walorów danego obszaru. W każdym tomie zamieszczamy „Przewodnik subiektywny” – prezentację miejscowości wybranych przez autora, a także część zatytułowaną „Oferta kulturalna i turystyczna” – z propozycjami tras wycieczkowych po powiecie, opisami potraw regionalnych, itp. Również turyści zagraniczni powinni być usatysfakcjonowani informacjami w języku angielskim: wyczerpującym streszczeniem zawierającym wiedzę niezbędną dla pełnej prezentacji powiatu, ofercie kulturalnej i turystycznej, tłumaczeniem podpisów ilustracji.

        Sam tytuł serii Tradycja Mazowsza również traktujemy umownie, trzeba pamiętać bowiem że granice administracyjne zwykle nie pokrywają się idealnie z historycznie ukształtowanymi krainami Polski. W kolejnych tomach serii prezentowane są powiaty położone w województwie mazowieckim, które obejmuje  - poza Mazowszem – również ziemie innych regionów: część Podlasia oraz ziemię radomską. Z kolei pewne obszary historycznie mazowieckie znalazły się poza granicami naszego województwa, np. ziemia łomżyńska.

        Podtytuł serii Przewodnik subiektywny określa przyjęty prze nas indywidualny sposób prezentowania regionu. Całość prac dokumentacyjnych i wydawniczych przewidywana jest na kilka lat, założyliśmy więc, że różni autorzy wyeksponują inne elementy tradycji. Tę różnorodność i subiektywizm opisu w poszczególnych tomach serii traktujemy jako jej dodatkowy walor.Dużym atutem serii jest aktualność danych na temat „kondycji tradycji” w danym powiecie. Cykl wydawniczy nie jest długi, więc obserwacje, opisy i wnioski autora Czytelnik poznaje już po kilku miesiącach.      

        Zamiarem omawianej serii wydawniczej jest ukazywanie różnorodności i bogactwa dziedzictwa kulturowego województwa mazowieckiego. By to osiągnąć, trzeba zaprezentować przeszłość obecną we współczesności, a więc przede wszystkim zabytki architektury, zdobnictwo ludowe, pewne niematerialne dobra kultury, nazewnictwo, tradycyjne umiejętności, ginące zawody. Zadaniem autorów jest opisanie tych elementów dziedzictwa kulturowego, które w sposób szczególnie wyraźny świadczą o przeszłości tych ziem i które mają znaczenie dla dzisiejszej świadomości historycznej społeczeństwa. 

 

Książki są do kupienia w Mazowieckim Centrum Kultury i Sztuki przy ul. Elektoralnej 12 w Warszawie w cenie 20 zł.

 

Do tej pory ukazały się:

 

1. Powiat wyszkowski  - 2004r. (nakład wyczerpany)

 

2. Powiat ostrowski - 2005r. (nakład wyczerpany)

 

3. Powiat węgrowski - 2005r.

 

4. Powiat pruszkowski - 2006r.

 

 5. Powiat pułtuski - 2007r. (nakład wyczerpany)

 

6. Powiat sokołowski -2008r.

 

7. Powiat ostrołęcki - 2008r.

 

 8. Powiat piaseczyński -2009r.

 

9. Powiat żyrardowski - 2009r.

 

10. Powiat otwocki - 2009 r.

 

11. Powiat sochaczewski - 2009 r.

 

12. Powiat płocki - 2009 r.

 

 13. Powiat kozienicki

 

14. Powiat nowodworski

 

15.Powiat Sochaczewski

 

 

 

        Jako mieszkaniec powiatu płockiego pozwolę sobie poświęcić mu trochę więcej miejsca. Najlepszym opisem zawartości wydanej w serii Tradycje Mazowsza monografii naszego powiatu będzie przedmowa do wydania samej autorki - Marii Barbasiewicz.

 

 

      "Opisanie dziedzictwa kulturowego powiatu płockiego to zadanie niełatwe! Zdając sobie sprawę z walorów kulturowych i bogactwa tradycji regionu, mam poczucie niemożności satysfakcjonującego omówienia wszystkich tematów i pełnego ich zaprezentowania. Refleksja ta podobna jest do uczuć smakosza przy stole suto zastawionym wykwintnymi potrawami – można nałożyć sobie po trosze jedynie z niektórych półmisków i pater...     

        Odczuwany respekt oraz pewna trema są dla mnie mobilizujące – złożoną i wielowątkową pracę traktuję jako wyzwanie. Spróbuję opisać choćby niektóre – ciągle żywe – elementy tradycji powiatu płockiego. 

        Pewnym ograniczeniem przy prezentowaniu regionu są założenia edytorskie serii „Tradycja Mazowsza”: niezależnie od rozległości przestrzennej terenu i stopnia „nasycenia” walorami historycznymi czy etnograficznymi – publikacja ma ściśle określoną liczbę stron i ilustracji. Muszę zatem skupić się na pokazywaniu przeszłości obecnej we współczesności, a wiedzę historyczną i etnograficzną potraktować nieco instrumentalnie – jako podstawę do obserwacji i interpretacji stanu dzisiejszego. Systematycznego omawiania pewnych zagadnień w ogóle nie podejmę, chociaż wiem, jak są one dla historii regionu ważne: szczegółowego prezentowania historycznych podziałów administracyjnych, rozwoju sieci dróg w różnych okresach, stanu gospodarki regionu itp. Jedynie w wielkim skrócie omówię zagadnienia związane z obyczajowością i folklorem*. Opracowując temat bogaty w tak różnorodne wątki – trzeba dokonywać wyborów. O wszystkim nie zdołam opowiedzieć, ale podzielę się moimi fascynacjami i obserwacjami...              

        Powiat płocki jest jednym z największych w województwie mazowieckim. Na jego terytorium, obejmującym 1799 km², istnieje piętnaście gmin, w tym dwanaście wiejskich: Bielsk, Bodzanów, Brudzeń Duży, Bulkowo, Łąck, Mała Wieś, Nowy Duninów, Radzanowo, Słubice, Słupno, Stara Biała, Staroźreby oraz trzy gminy miejsko-wiejskie: Drobin, Gąbin, Wyszogród. Siedziba starostwa powiatowego znajduje się w Płocku, który jednak – pod względem administracyjnym – leży poza powiatem płockim: miasto Płock jest osobnym powiatem grodzkim. (W województwie mazowieckim jest kilka dużych i ważnych miast uhonorowanych statusem miast na prawach powiatów; są to: Płock, Ostrołęka, Siedlce i Radom).      

        Właściwe opisanie tradycji ziemi płockiej wymaga przywołania wielu wydarzeń historycznych, zaprezentowania najważniejszych zabytków, wskazania muzeów i instytucji ściśle związanych z regionem, dostrzeżenia współczesnych obyczajów ukształtowanych w przeszłości. Wypada też opisać (choćby w wielkim skrócie!) walory Płocka, miasta szczycącego się ponadtysiącletnią przeszłością: w VIII–IX wieku był tu ośrodek kultu pogańskiego, w końcu X wieku gród książęcy, w XI i XII wieku okresowo faktyczna stolica Polski – siedziba władców Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego.      

        W trakcie wędrówki po powiecie płockim bardzo często stajemy w obliczu wielowiekowej historii tych ziem: są tu pozostałości licznych grodzisk, średniowieczne kościoły, groby książąt...      

        Zastanawiam się, co jest charakterystyczne dla omawianego regionu, jakie skojarzenia wykorzystać przy konstruowaniu opisu? Odpowiedź nasuwa się sama – to Wisła! Spojrzę więc na Mazowsze Płockie od strony tej wielkiej rzeki.   

        Zygmunt Gloger wywodził nazwę Wisły z języka Gotów. Interesujące uwagi na ten temat umieścił w swej Encyklopedii staropolskiej: W rzekach odróżniano wody białe, czyli nieprzezroczyste i przezroczyste a głębokie, które zwano czarnymi. Do białych wód należała Wisła (…) Wisłę w dawnych wiekach nazywał Pliniusz Vistula, Istula, Jordanes: Vistula, Viscla. Dawni polscy pisarze wywodzili tę nazwę błędnie: Długosz od wody wiszącej, wisłej, niby w wodospadach u źródeł swoich zawieszonej, Rzączyński wyprowadzał od wiosła. Że jednak lud polski zwał Wisłę „Białym-dunajem, Białą-wodą”, a w języku średniowiecznych Gotów kolor biały brzmiał: wais, wis, więc Goci  przetłumaczyli polską nazwę „białej wody” i wędrując po Europie, upowszechnili formę cudzoziemską, z której pozostała łacińska Vistula, niemiecka Weichsel i spolszczona Wisła.      

        Na powitanie regionu, o którym będę pisać, umieszczam na początku tej publikacji personifikację rzeki Wisły. Artysta przedstawił ją jako młodą, piękną kobietę z wdziękiem narzucającą na ramiona rybacką sieć jak chustę. W prawej uniesionej ręce trzyma dzbanek, z którego leje wodę, lewą rękę wsparła na wiośle. Dziewczyna stoi w łodzi załadowanej snopami zbóż i worami z towarem. Wśród fal, przy kotwicy widać wielką rybę. Wszystkie atrybuty postaci Wisły mają charakter symboliczny: odwołują się do pożytków pozyskiwanych z wód rzeki – obfitych połowów i ułatwień, jakie zapewnia dla transportu i handlu.       

        Wisła od niepamiętnych czasów była rzeką spławną, ważnym szlakiem komunikacyjnym – łączyła cały kraj z morzem. Wzdłuż jej brzegów ludzie zbudowali liczne osady i miasta. Niektóre z tych miejscowości odwiedzę i opiszę.    

         Mam nadzieję, że mój subiektywny przewodnik po powiecie płockim spodoba się Czytelnikom zainteresowanym historią i walorami etnograficznymi regionu. Życzę przyjemnej lektury. "     

                                                                                                        

Maria Barbasiewicz

 

 

 

 

 

 

 

Kamienie z różnych stron świata